فورک چیست؟ تعریف اصطلاحات فورک

اگه اخبار ارزهای دیجیتال رو دنبال میکنید، حتما بارها شنیدید که یه شبکه قراره فورک بشه یا یه هارد فورک مهم توش انجام بشه. اما فورک در بلاکچین دقیقا چیه و چه اتفاقی برای شبکه و دارایی کاربرا می افته؟

تو این مطلب میخوایم با مفهوم فورک، دلایل ایجادش و فرق سافت فورک و هارد فورک آشنا بشیم. همچنین بررسی میکنیم که آیا هر فورکی باعث ایجاد یه بلاکچین جدید میشه، چه تاثیری رو کاربرا داره و چرا بعضی فورک ها میتونن رو بازار ارز دیجیتال اثر بذارن.

فورک در بلاکچین چیست؟

فورک یعنی ایجاد تغییر در قوانین، نرم افزار یا نحوه اجرای یه بلاکچین. این تغییر ممکنه باعث بشه شبکه همچنان رو یه زنجیره ادامه پیدا کنه یا در شرایط خاص، دو تا زنجیره با قوانین متفاوت شکل بگیرن.

برای اینکه راحت تر درکش کنید، بلاکچین رو مثل یه جاده در نظر بگیرید که همه نودهای شبکه طبق یه قانون مشخص توش حرکت میکنن. وقتی قوانین عوض میشن، نودها باید بدونن کدوم قانون رو اجرا کنن. اگه تغییر با قوانین قبلی سازگار باشه، معمولا شبکه بدون اینکه یه زنجیره مستقل جدا بشه، به کارش ادامه میده. اما اگه قوانین جدید با نسخه قبلی جور درنیاد و یه بخشی از شبکه هم قوانین قدیمی رو ادامه بده، همون جاست که امکان شکل گیری دو تا زنجیره پیش میاد.

نکته مهم اینه که هر تغییر نرم افزاری یا هر آپدیت شبکه، لزوما فورک حساب نمیشه. وقتی یه تغییر رو قوانین اعتبارسنجی بلاک ها یا رفتار اجماع شبکه اثر بذاره، اونجاست که موضوع فورک واقعا اهمیت پیدا میکنه.

چرا فورک در بلاکچین ایجاد میشود؟

فورک ها دلایل مختلفی دارن و همیشه هم نتیجه اختلاف بین اعضای یه پروژه نیستن. مهمترین دلایل ایجاد فورک اینا هستن:

• افزایش مقیاس پذیری: ممکنه توسعه دهنده ها بخوان ظرفیت شبکه برای پردازش تراکنش ها رو بالا ببرن.
• بهبود امنیت: بعضی وقتا تغییر قوانین برای برطرف کردن یه آسیب پذیری یا افزایش امنیت شبکه انجام میشه.
• اضافه کردن قابلیت جدید: یه سری تغییرات هم برای اضافه کردن امکانات تازه به پروتکل انجام میشن.
• رفع باگ: وقتی یه مشکل در کد شبکه پیدا میشه، ممکنه نیاز باشه قوانین یا نرم افزار تغییر کنه.
• اختلاف نظر در جامعه پروژه: توسعه دهنده ها، ماینرها یا بقیه اعضای جامعه ممکنه سر مسیر آینده شبکه به توافق نرسن.
• تغییر در سیاست یا ساختار شبکه: بعضی وقتا یه پروژه برای رسیدن به یه هدف فنی یا اقتصادی خاص، قوانین قبلیش رو عوض میکنه.

پس فورک میتونه یه تصمیم فنی از قبل برنامه ریزی شده باشه یا از دل اختلاف نظر بین گروه های مختلف یه شبکه شکل بگیره.

بیشتر بخوانید: نود چیست؟ راهنمای جامع و کامل گره یا Node های بلاکچینی در ارز دیجیتال

انواع فورک در بلاکچین

فورک ها از نظر اینکه قوانین جدیدشون چقدر با نسخه قبلی سازگاره، معمولا به دو نوع اصلی تقسیم میشن: سافت فورک و هارد فورک.

سافت فورک (Soft Fork)

سافت فورک یه تغییره در قوانین شبکه که با قوانین قبلی سازگاره. در این حالت، نودهایی که هنوز نرم افزارشون رو به نسخه جدید آپدیت نکردن، معمولا میتونن بلاک های ساخته شده طبق قوانین جدید رو معتبر بدونن؛ البته ممکنه نتونن همه محدودیت های جدید رو کامل بررسی کنن.

تو سافت فورک معمولا هدف اینه که قوانین شبکه سخت گیرانه تر بشن، بدون اینکه نسخه جدید و قدیمی کاملا از هم جدا بشن. برای همین، اگه درست اجرا بشه و شبکه هماهنگ عمل کنه، بلاکچین رو یه زنجیره ادامه پیدا میکنه.

هارد فورک (Hard Fork)

هارد فورک وقتی اتفاق میافته که قوانین جدید با قوانین قبلی سازگار نباشن. در این شرایط، نودهایی که هنوز از نسخه قدیمی استفاده میکنن، ممکنه بلاک هایی رو که طبق قوانین جدید ساخته شدن، نامعتبر بدونن. اگه همه اعضای شبکه سر قوانین جدید توافق داشته باشن، هارد فورک میتونه بدون ایجاد دو تا زنجیره دائمی اجرا بشه و شبکه عملا بره سراغ قوانین جدید. اما اگه یه بخشی از شبکه قوانین قدیمی رو ادامه بده، امکان شکل گیری دو تا بلاکچین مستقل هم هست. جدایی بیت کوین کش از بیت کوین در سال ۲۰۱۷، یه نمونه شناخته شده از هارد فورکه.

بیشتر بخوانید: فورک بیت کوین چیست؟ معرفی مهم ترین فورک های بیت کوین

تفاوت سافت فورک و هارد فورک چیست؟

مهمترین فرق این دو نوع فورک به سازگاری قوانین جدید با نسخه قبلی برمیگرده. تو سافت فورک، قوانین جدید طوری اعمال میشن که همچنان با ساختار قبلی سازگار بمونن. برای همین، نودهای قدیمی هم میتونن به فعالیتشون ادامه بدن و معمولا زنجیره اصلی حفظ میشه. در هارد فورک، قوانین جدید با نسخه قبلی سازگار نیستن. در نتیجه اگه یه بخشی از شبکه قوانین قدیمی رو اجرا کنه، دو تا مسیر جدا برای ادامه بلاکچین شکل میگیره.

به زبان ساده، سافت فورک بیشتر شبیه سخت گیرانه تر شدن قوانین قبلیه، ولی هارد فورک میتونه یه سری قانون جدید بسازه که نسخه قدیمی دیگه قبولشون نداره.

در مستندات رسمی توسعه دهندگان بیت کوین نیز سافت فورک و هارد فورک بر اساس نحوه تغییر قوانین اجماع و سازگاری نودهای قدیمی و جدید توضیح داده شده. برای آشنایی فنی تر با این موضوع میتونین مستندات فورک در بیت کوین را مطالعه کنین.

بعد از ایجاد فورک چه اتفاقی برای شبکه میافتد؟

نتیجه فورک به نوع تغییر و میزان توافق اعضای شبکه بستگی داره. ممکنه بعد از اجرای تغییر، همه نودها رو یه زنجیره باقی بمونن یا اگه اختلاف باشه، دو تا زنجیره شکل بگیره.

تو یه هارد فورک بحث برانگیز، از یه نقطه مشخص به بعد، هر زنجیره قوانین اجماع خودش رو دنبال میکنه. در همچین شرایطی ممکنه دو تا دارایی دیجیتال با اسم و شبکه متفاوت به وجود بیاد. اما این موضوع درباره همه فورک ها صدق نمیکنه. بعضی هارد فورک ها با هماهنگی جامعه و توسعه دهنده ها انجام میشن و در نهایت فقط یه زنجیره فعال باقی میمونه.

آیا هر فورکی باعث ایجاد دو بلاکچین میشود؟

نه. ایجاد دو بلاکچین فقط یکی از نتایج احتمالی فورکه. اگه شبکه رو قوانین جدید توافق داشته باشه، حتی یه هارد فورک هم میتونه بدون ایجاد یه زنجیره رقیب دائمی انجام بشه. اما وقتی یه بخشی از مشارکت کننده های شبکه قوانین جدید رو قبول نکنن و همچنان نسخه قبلی رو اجرا کنن، احتمال شکل گیری دو تا زنجیره بیشتر میشه. پس بهتره بین فورک به عنوان یه تغییر در پروتکل و جدایی دائمی شبکه به دو تا زنجیره، فرق قائل بشیم.

فورک چه تأثیری روی شبکه و کاربران دارد؟

تاثیر فورک به نوع تغییر و نتیجه نهاییش بستگی داره. از نظر فنی، فورک میتونه رو قوانین اعتبارسنجی، امنیت، مقیاس پذیری یا نحوه پردازش تراکنش ها اثر بذاره.

برای کاربرا هم چند تا موضوع اهمیت داره:

• تغییر قوانین شبکه: ممکنه نحوه انجام یا تایید تراکنش ها عوض بشه.
• ایجاد یه زنجیره جدید: در بعضی هارد فورک ها، یه شبکه جدید کنار شبکه قبلی شکل میگیره.
• تغییر پشتیبانی کیف پول ها و صرافی ها: ممکنه بعضی سرویس ها یه مدت از یه زنجیره یا دارایی جدید پشتیبانی نکنن.
• ریسک تراکنش اشتباه: موقع جدایی زنجیره ها، کاربرا باید شبکه و دارایی مدنظرشون رو با دقت بیشتری چک کنن.
• تغییر شرایط بازار: ایجاد یه دارایی جدید یا اختلاف در جامعه پروژه میتونه نوسان بازار رو بیشتر کنه.

آیا بعد از هارد فورک کوین جدید به کاربران تعلق میگیرد؟

تو بعضی هارد فورک هایی که یه زنجیره جدید میسازن، ممکنه دارنده های دارایی رو زنجیره اصلی، طبق قوانین فورک یه مقدار مشخص از دارایی زنجیره جدید هم بگیرن. اما این موضوع قطعی نیست و به نحوه اجرای فورک، قوانین شبکه و پشتیبانی کیف پول یا صرافی بستگی داره.

پس نمیشه گفت هر هارد فورکی خودکار یه کوین رایگان به کاربرا میده.

تاثیر فورک روی قیمت ارز دیجیتال

فورک میتونه نوسان قیمت یه ارز دیجیتال رو بیشتر کنه، ولی واکنش بازار در هر پروژه فرق داره. قبل از فورک، ممکنه معامله گرا بر اساس انتظاری که از تغییرات شبکه یا ایجاد یه دارایی جدید دارن، وارد بازار بشن. بعد از فورک هم یه سری عامل مثل نتیجه اجرای تغییرات، میزان پذیرش شبکه جدید، حمایت توسعه دهنده ها و شرایط کلی بازار میتونن رو قیمت اثر بذارن.

در نتیجه، نمیشه یه واکنش ثابت برای قیمت ارز دیجیتال بعد از فورک در نظر گرفت. برای آشنایی بیشتر با عوامل موثر رو بازار، مطالعه مطلب آموزش ارز دیجیتال میتونه مفید باشه.

چند نمونه معروف از فورک در بلاکچین

بیت کوین کش و بیت کوین

تو سال ۲۰۱۷، اختلاف نظر سر افزایش ظرفیت بلاک های بیت کوین در نهایت به یه هارد فورک ختم شد و بیت کوین کش به عنوان یه زنجیره جداگانه شکل گرفت.

این اتفاق یکی از شناخته شده ترین نمونه های جدایی یه شبکه به خاطر اختلاف نظر سر مسیر توسعه پروتکله. برای آشنایی بیشتر با ساختار و عملکرد بیت کوین، میتونید مطلب آموزش بیت کوین رو مطالعه کنید.

اتریوم کلاسیک و اتریوم

در سال ۲۰۱۶ و بعد از حمله به پروژه The DAO، جامعه اتریوم سر نحوه برخورد با تراکنش های مرتبط با این اتفاق اختلاف نظر داشت. بخش اصلی جامعه از اجرای یه هارد فورک حمایت کرد و زنجیره جدید با اسم Ethereum ادامه پیدا کرد.

یه گروه دیگه هم با تغییر تاریخچه تراکنش ها مخالف بودن و رو زنجیره قبلی موندن که بعدها با اسم Ethereum Classic شناخته شد. برای آشنایی بیشتر با شبکه اتریوم، میتونید مطلب آموزش اتریوم رو مطالعه کنید.

لایت کوین

لایت کوین رو میشه یه نمونه از پروژه مستقلی دونست که از کد بیت کوین منشعب شده. این پروژه با یه سری تغییر در الگوریتم استخراج و بعضی پارامترهای شبکه توسعه پیدا کرد. نکته مهم اینه که اینجور انشعاب از کد، با هارد فورک یه شبکه موجود یکی نیست. اینجا داریم درباره ساخت یه پروژه جدید رو پایه کد یه پروژه دیگه صحبت میکنیم.

بیشتر بخوانید: تاریخچه هاردفورک بیت کوین از ابتدا تا به امروز در یک نگاه

فورک با آپدیت شبکه چه تفاوتی دارد؟

هر آپدیتی فورک نیست. یه آپدیت نرم افزاری میتونه برای رفع باگ، بهبود عملکرد یا اضافه کردن یه قابلیت جدید انجام بشه، بدون اینکه قوانین اجماع شبکه رو تغییر بده. اما وقتی تغییر موردنظر رو قوانینی که نودها برای اعتبارسنجی بلاک ها و تراکنش ها استفاده میکنن اثر بذاره، همون جاست که بحث فورک پیش میاد.

به زبان ساده، آپدیت یه مفهوم کلی هست برای تغییر نرم افزار شبکه، ولی فورک به تغییراتی مربوطه که میتونن در قوانین یا مسیر ادامه بلاکچین فرق ایجاد کنن.

نکات مهم درباره فورک

برای اینکه مفهوم فورک راحت تر یادتون بمونه، این نکته ها رو در نظر داشته باشید:

• هر فورکی باعث ایجاد دو بلاکچین نمیشه.
• سافت فورک با قوانین قبلی سازگاره.
• هارد فورک با قوانین قبلی سازگار نیست.
• هارد فورک اگه با اختلاف همراه باشه، میتونه دو تا زنجیره بسازه.
• ایجاد کوین جدید در هر فورک تضمینی نیست.
• تاثیر فورک رو قیمت به شرایط همون پروژه و بازار بستگی داره.
• فورک با هر آپدیت نرم افزاری یکی نیست.

جمع بندی

فورک یکی از مفاهیم کلیدیه برای درک تحولات بلاکچین و ارزهای دیجیتال. سافت فورک بدون اینکه شبکه رو جدا کنه، قوانین رو اصلاح میکنه و هارد فورک میتونه به شکل گیری یه بلاکچین و ارز دیجیتال کاملا جدید منجر بشه. شناخت این فرق به کاربرا کمک میکنه واکنش درستی نسبت به اخبار فورک هر پروژه داشته باشن.

برای دنبال کردن مطالب آموزشی و تحلیلی درباره بازار ارزهای دیجیتال، صفحه کریپتونگار رو دنبال کنید.