تامین مالی کریپتویی (Crypto Fundraising) چیست؟

بسیاری از پروژه های بزرگ کریپتو، روز اول فقط یه ایده بودن. این استاراپ ها تونستن با جذب سرمایه از طریق تامین مالی کریپتویی میلیون ها دلار پول و اعتبار از سراسر جهان جمع کنن و به غول های تکنولوژی تبدیل بشن. اون ها با سرعتی باور نکردنی به اوج بازار رسیدن.

اما این سرعت رشد خیره کننده، روی دیگه ای هم داره. پروژه های بسیاری بودن که تنها با یک ادعای بزرگ، میلیون ها دلار سرمایه جمع کردن، اما در نهایت به دلیل نداشتن محصول واقعی یا مدیریت ضعیف، دارایی سرمایه گذاران خود رو از بین بردن. در واقع، تامین مالی کریپتویی در کنار فرصت های بی نظیرش، ریسک های بسیار بزرگی هم داره. در این مقاله از کریپتونگار میخوایم به طور شفاف بررسی کنیم که چه چیزی یه پروژه رو به موفقیت میرسونه و چه نشونه هایی در زمان جذب سرمایه، زنگ خطر یک شکست حتمی رو به صدا در میاره.

تامین مالی کریپتویی چیست؟

تامین مالی کریپتویی یعنی یه تیم یا پروژه بتونه از طریق شبکه بلاکچین و بدون نیاز به واسطه های سنتی، پول لازم برای راه انداختن کارش رو جمع کنه. اما تفاوت این روش با جذب سرمایه سنتی اینه که توی بیزینس های سنتی، شما مجبورید به بانک ها یا شرکت های سرمایه گذاری بزرگ مراجعه کنید که کلی کاغذ بازی و قرارداد و سخت گیری دارن. 

اما برای راه اندازی پروژه های کریپتو، همه چیز غیرمتمرکز هست. یعنی دیگه هیچ نهاد یا واسطه ای کنترل همه چیز رو نداره. این موضوع باعث شده با رشد تکنولوژی Web3، قدرت از دست سازمان های بزرگ خارج بشه و به دست خود کاربرها بیفته. در واقع در این مدل، کامیونیتی یا همون جامعه کاربران نقش خیلی مهمی دارن. اون ها نه تنها سرمایه گذار هستن، بلکه با حمایت و مشارکت خودشون، باعث میشن یه پروژه از صفر به جاهای بزرگ برسه. یکی از دلایلی که آموزش دیفای اینقدر مهم شده، رشد سریع پروژه هاییه که از این طریق توسعه پیدا میکنن.

بیشتر بخوانید: Web3 چیست؟ راهنمای جامع وب 3 و آینده اینترنت غیرمتمرکز

Crypto Fundraising چگونه کار میکند؟

شاید براتون سوال باشه که اصلا این فرآیند چطور طی میشه؟ اگه بخوایم مرحله به مرحله جلو بریم، داستان از این قراره:

1. مدل اقتصادی پروژه (Tokenomics): اول از همه، تیم پروژه باید مشخص کنه که قراره چه نوع توکنی عرضه کنه و چقدر از اون رو برای فروش نگه داره. این مرحله خیلی حیاتیه چون اگه برنامه ریزی درستی نباشه، قیمت توکن میتونه خیلی زود سقوط کنه.
   
   
2. عرضه توکن: بعد از اینکه نقشه راه مشخص شد، پروژه توکن های خودش رو برای فروش روی شبکه بلاکچین قرار میده. این همون مرحله ای هست که پروژه اعلام میکنه آماده جذب سرمایه است.
   
   
3. جذب سرمایه گذار: در این مرحله، آدم های مختلف از سراسر دنیا که به اون پروژه علاقه دارن، با استفاده از ارزهای دیجیتال مثل بیت کوین یا تتر، توکن های جدید رو میخرن.
   
   
4. تامین بودجه پروژه: در نهایت، تمام اون پول هایی که جمع شده، میره توی کیف پول تیم پروژه تا بتونن حقوق کارمندها رو بدن، تکنولوژی رو توسعه بدن و مارکتینگ کنن تا پروژه به رشدش ادامه بده.

تاریخچه تامین مالی کریپتویی؛ از ICO تا Launchpad

جذب سرمایه طی چند سال اخیر مسیر مشخصی رو داشته که از مدل های کاملا آزاد و بی نظم به سمت روش های ساختارمندتر حرکت کرده. در سال های اولیه، پروژه ها بدون هیچ نظارتی توکن خودشون رو میفروختن که نتیجش کلاهبرداری های متعدد بود. اولین موج بزرگ جذب سرمایه بلاکچینی با ICOها شکل گرفت. این روند رو به رشد باعث شد نیاز به آموزش بلاکچین برای درک بهتر سازوکار این مدل ها و تشخیص پروژه های معتبر بیش از پیش اهمیت پیدا کنه.

در سال 2017 تقریبا هر پروژه ای با فروش توکن میتونست میلیون ها دلار سرمایه جذب کنه. اما نبود نظارت باعث شد پروژه های اسکم (Scam) زیادی وارد بازار بشن. بعد از اون، صرافی ها وارد ماجرا شدن و مدل IEO شکل گرفت. سپس با رشد دیفای، IDOها محبوب شدن و پروژه ها روی صرافی های غیرمتمرکز سرمایه جذب کردن.

در نهایت هم مدل های غیرمتمرکز و پلتفرم های لانچ پد ( Launchpad) و DAO Funding روی کار اومدن تا فرآیند عرضه توکن رو بهتر مدیریت کنن. این تغییرات، ضرورت فراگیری آموزش ارز دیجیتال رو برای کسانی که میخوان در این اکوسیستم هوشمندانه عمل کنن، دوچندان کرده.

مهم ترین روش های تامین مالی پروژه های کریپتویی

برای اینکه یه پروژه بتونه از ایده به واقعیت برسه، به روش های مختلفی برای جذب سرمایه نیاز داره. مدل های جذب سرمایه در فناوری بلاکچین خیلی متنوع هستن و هر کدوم برای یه جور پروژه مناسبن. بعضی روش ها برای استارتاپ های تازه کار بهترن، بعضی برای پروژه های بزرگ تر که نیاز به بودجه بیشتری دارن، و بعضی هم فقط در صورتی جواب میدن که پروژه از قبل یه جامعه قوی و فعال داشته باشه. در ادامه، مهم ترین روش ها رو با جزئیاتشون بررسی میکنیم:

سرمایه گذاران خطرپذیر (Venture Capital Funding)

سرمایه گذاران خطرپذیر (VC) معمولا سراغ پروژه هایی میرن که فقط یک ایده خام نباشن و واقعا پتانسیل رشد بزرگ داشته باشن. برای VC ها مهمه که تیم پروژه قوی باشه، مسیر توسعه مشخصی داشته باشه و بتونه یک بازار بزرگ رو هدف بگیره. به همین خاطر، این مدل جذب سرمایه فقط تزریق پول نیست و معمولا از همون مراحل اولیه، روی تصمیم های مهم پروژه هم تاثیر میذاره.

خیلی از این نوع سرمایه گذارن علاوه بر سرمایه، تجربه، ارتباطات و حتی استراتژی رشد هم وارد پروژه میکنن. در عوض معمولا بخشی از توکن ها یا سهم پروژه رو میگیرن و تو تصمیم گیری های مهم هم نقش دارن. در واقع، دنبال کردن فعالیت این سرمایه گذاران بزرگ نوعی آموزش سرمایه گذاری ارز دیجیتال محسوب میشه. چون به تریدرهای خرد یاد میده چطور پروژه های مستعد رشد رو شناسایی کنن.

مزایا

• باعث جلب اعتماد بازار میشه
• سرمایه سنگین وارد پروژه میکنه
• تجربه و ارتباطات حرفه ای میاره
• به رشد سریع پروژه کمک میکنه
• مسیر ورود به بازارهای بزرگ رو راحت تر میکنه

معایب

• فشار زیادی برای رشد سریع ایجاد میکنه
• بخشی از کنترل پروژه از دست تیم خارج میشه
• سهم اولیه بنیان گذارها کمتر میشه
• بعضی وی سی ها فقط دنبال سود کوتاه مدت هستن
  
  

تامین مالی جمعی (Crowdfunding)

در تامین مالی جمعی، پروژه سرمایه خودش رو از تعداد زیادی کاربر عادی جمع میکنه و هر نفر هم معمولا مبلغ کمی وارد پروژه میکنه. تو فضای کریپتو این مدل بیشتر از طریق فروش توکن، پیش فروش خدمات یا دسترسی زودهنگام انجام میشه. این روش برای پروژه هایی خیلی خوب جواب میده که جامعه محور باشن و بتونن با بازاریابی قوی و وایت پیپر جذاب، توجه تعداد زیادی از کاربران رو جلب کنن. در واقع، موفقیت این مدل بیشتر از هرچیزی به قدرت کامیونیتی وابسته هست.

مزایا

• وابستگی به سرمایه گذارهای بزرگ رو کمتر میکنه
• باعث شکل گیری کامیونیتی اولیه میشه
• حس مشارکت و تعلق ایجاد میکنه
• برای پروژه های اجتماعی و Web3 خیلی مناسبه

معایب

• به بازاریابی سنگین نیاز داره
• مدیریت تعداد زیاد کاربرها سخت میشه
• نارضایتی خیلی سریع پخش میشه
• وضعیت حقوقی اون تو بعضی کشورها مشخص نیست

عرضه اولیه کوین (ICO)

عرضه اولیه کوین یا ICO یکی از اولین مدل های جدی تامین مالی کریپتویی بود که در اون پروژه ها توکن خودشون رو مستقیم به کاربران میفروختن. این مدل به خاطر سرعت بالا و دسترسی جهانی، خیلی سریع محبوب شد و حتی پروژه های کوچیک هم میتونستن در مدت کوتاه سرمایه بزرگی جذب کنن. همین سادگی در کار باعث شد ICOها به یکی از مهم ترین روش های تامین مالی پروژه های کریپتویی تبدیل بشن. البته نبود نظارت کافی، بعدها مشکلات زیادی برای این بازار ایجاد کرد.

مزایا

• راه اندازی سریع و ساده
• هزینه شروع پایین
• دسترسی به سرمایه گذارهای جهانی
• مناسب برای پروژه های تازه کار

معایب

• ریسک کلاهبرداری بالاست
• نظارت قانونی ضعیفه
• بعضی پروژه ها بعد از جذب سرمایه ناپدید میشن
• قیمت توکن ممکنه خیلی سریع سقوط کنه 

بیشتر بخوانید: ICO چیست؟ آموزش سرمایه گذاری در عرضه اولیه ارز دیجیتال

عرضه توکن اوراق بهادار (STO)

STO نسخه قانونمندتر جذب سرمایه بلاکچینی هست. تو این مدل، توکن ها معمولا نماینده یک دارایی واقعی، سهم مالی یا بخشی از پروژه هستن و به همین دلیل تحت قوانین اوراق بهادار قرار میگیرن. این روش بیشتر مناسب پروژه هاییه که میخوان از همون ابتدا شفاف و قانونی حرکت کنن و اعتماد سرمایه گذارهای حرفه ای رو به دست بیارن.

مزایا

• شفافیت حقوقی بیشتری داره
• اعتماد سرمایه گذارها راحت تر جلب میشه
• امکان اتصال دارایی واقعی به بلاکچین رو فراهم میکنه
• ریسک حقوقی کمتری داره

معایب

• گرفتن مجوزها زمان بره
• هزینه اجرا بالاست
• برای پروژه های کوچیک مناسب نیست
• محدودیت های قانونی زیادی داره

عرضه اولیه صرافی (IEO)

در مدل IEO یک صرافی متمرکز نقش واسطه جذب سرمایه رو بازی میکنه و فروش توکن از طریق همون صرافی انجام میشه. در واقع صرافی قبل از عرضه، پروژه رو بررسی میکنه و همین موضوع باعث میشه کاربرها اعتماد بیشتری داشته باشن. این مدل برای پروژه های تازه کار، مسیر راحت تری برای ورود به بازار ایجاد میکنه چون از جامعه کاربری و اعتبار صرافی استفاده میکنن.

مزایا

• اعتماد کاربرها بیشتر میشه
• جذب سرمایه راحت تر انجام میشه
• به کاربران صرافی دسترسی داره
• خرید توکن برای کاربر عادی ساده تره

معایب

• وابستگی زیادی به صرافی داره
• صرافی کارمزد بالا میگیره
• تعداد پروژه های انتخاب شده محدوده
• اگر صرافی اعتبارش رو از دست بده پروژه هم آسیب میبینه

عرضه اولیه صرافی غیرمتمرکز (IDO)

IDO روی صرافی های غیرمتمرکز و لانچ پدها انجام میشه و همه چیز از طریق قرارداد هوشمند مدیریت میشه. این مدل تو اکوسیستم Web3 خیلی محبوب شده چون هیچ نهاد مرکزی کنترل کامل فرایند رو در اختیار نداره. کاربرها هم بدون نیاز به واسطه میتونن خیلی راحت وارد فرایند سرمایه گذاری بشن.

مزایا

• دسترسی برای همه آزاده
• شفافیت بیشتری داره
• مناسب پروژه های دیفای و Web3
• به واسطه متمرکز نیاز نداره

معایب

• قیمت ها در ابتدای کار نوسان شدیدی دارن
• نهنگ ها ممکنه بازار رو به هم بزنن
• قرارداد هوشمند ریسک فنی داره
• مدیریت نقدینگی سخت تره

عرضه اولیه بازی (IGO)

عرضه اولیه بازی یا IGO مخصوص پروژه های GameFi و بازی های بلاکچینی طراحی شده. توی این مدل سرمایه گذاری مستقیما به اقتصاد بازی، آیتم ها و دارایی های داخل بازی وصل میشه. معمولا گیمرها از همون روزهای اول وارد اکوسیستم میشن و در رشد بازی نقش دارن.

مزایا

• جامعه گیمرها رو سریع جذب میکنه
• کاربران از روز اول درگیر پروژه میشن
• مدل درآمدی بازی ملموس تره

معایب

• موفقیت پروژه خیلی به کیفیت بازی وابسته است
• اگر بازی جذاب نباشه کاربرها سریع خارج میشن
• ارزش توکن ممکنه سریع افت کنه

فروش خصوصی (Private Sales)

فروش خصوصی قبل از عرضه عمومی انجام میشه و توکن ها با شرایط ویژه به سرمایه گذارهای خاص یا شریک های استراتژیک فروخته میشن. هدف اصلی این مرحله، تامین سریع سرمایه برای توسعه نسخه اولیه محصوله. پروژه ها معمولا تو این مرحله دنبال جذب سرمایه گذارهای حرفه ای و بلند مدت هستن.

مزایا

• سرمایه اولیه سریع تامین میشه
• پروژه با حمایت افراد حرفه ای شروع میکنه
• فشار مالی اولیه کمتر میشه

معایب

• شفافیت کمی برای عموم داره
• اختلاف قیمت ورود ممکنه زیاد باشه
• بعضی کاربران حس بی اعتمادی پیدا میکنن
• آزادسازی توکن ها میتونه فشار فروش ایجاد کنه

ایردراپ (Airdrop)

ایردراپ بیشتر از اینکه یک روش مستقیم برای تامین مالی کریپتویی باشه، یک ابزار بازاریابی و جذب کاربره. پروژه ها توکن هاشون رو به شکل رایگان بین کاربران پخش میکنن تا اسم پروژه سریع تر دیده بشه و کاربران جدید وارد اکوسیستم بشن. این روش تو صنعت Web3 خیلی محبوبه چون هم تبلیغات ایجاد میکنه و هم باعث گسترش کامیونیتی میشه.

مزایا

• بازاریابی قوی ایجاد میکنه
• کاربران اولیه جذب میشن
• تعامل کامیونیتی بیشتر میشه
• توزیع توکن گسترده تر انجام میشه

معایب

• خیلی وقت ها کاربر وفادار جذب نمیکنه
• بعضی ها فقط برای دریافت توکن میان
• اجرای کمپین هزینه بره
• بعد از توزیع ممکنه فشار فروش بالا بره

کمک های مالی (Grants)

کمک های مالی معمولا از طرف بنیادهای بلاکچینی، سازمان ها یا DAOها به پروژه هایی داده میشه که برای رشد کل اکوسیستم مفید باشن. تو این مدل، پروژه لازم نیست سرمایه رو برگردونه و بیشتر روی کیفیت فنی و تاثیر پروژه تمرکز میشه. به همین خاطر، گرنت ها برای پروژه های زیرساختی و نوآورانه اهمیت زیادی دارن.

مزایا

• نیاز به بازپرداخت نداره
• برای پروژه های فنی و نوآورانه عالیه
• از توسعه زیرساخت های عمومی حمایت میکنه
• فشار مالی اولیه رو کمتر میکنه

معایب

• رقابت برای دریافت بودجه بالاست
• بودجه ها محدودن
• پروژه باید با اهداف بنیاد هماهنگ باشه
• همیشه برای رشد خیلی بزرگ کافی نیست

معروف ترین پروژه های موفق در Crypto Fundraising

اگه بخوایم مدل های عملی تامین مالی رو در نمونه های موفق بررسی کنیم، باید به سراغ پروژه هایی برویم که با تکیه بر ایده های نوآورانه و استراتژی های جذب سرمایه درست، استانداردهای جدیدی در بازار ایجاد کردن. به عنوان مثال اتریوم با عرضه اولیه کوین در سال ۲۰۱۵ مسیر تازه ای باز کرد. موفقیت این پروژه به خاطر مفهوم قراردادهای هوشمند بود که نیاز واقعی بازار رو پاسخ میداد و به توسعه دهنده ها اجازه میداد برنامه های غیرمتمرکز خودشون رو روی شبکه بسازن.

همین رویکرد باز باعث شد جامعه بزرگی از توسعه دهنده ها و کاربرها از همون ابتدا دورش جمع بشن. تحلیل استراتژی جذب سرمایه در این پروژه های موفق، بخشی جدایی ناپذیر سرمایه گذاری در ارزهای دیجیتال برای رسیدن به نگاهی حرفه‌ای در بازاره.

سولانا استراتژی متفاوتی داشت و سراغ سرمایه گذارای خطرپذیر و فروش خصوصی رفت. دلیل اصلی موفقیتش معماری فنی قدرتمندی بود که سرعت تراکنش ها رو به شدت بالا میبرد. علاوه بر این، حمایت سرمایه گذارای بزرگ و معتبر به پروژه اعتبار داد و تونست نقدینگی لازم برای رشد سریع رو تامین کنه.

بیشتر بخوانید: بلاکچین اتریوم چیست؟ راهنمای جامع Ethereum و ارز دیجیتال اتر

پالیگان هم با ترکیب فروش خصوصی و دریافت گرنت از بنیاد اتریوم پیش رفت. موفقیت پالیگان مدیون تمرکزش روی حل مشکل مقیاس پذیری اتریوم بود که باعث شد خیلی سریع جایگاه خودش رو به عنوان یه راه حل لایه دوم کاربردی پیدا کنه. حمایت مستقیم بنیاد اتریوم هم نقش مهمی در جلب اعتماد بازار و رشد این پروژه داشت.

پروژه هایی مثل فایل کوین هم با یه ICO بزرگ برای ساخت سیستم ذخیره سازی غیرمتمرکز، نیاز حیاتی بازار به امنیت و تمرکز زدایی رو هدف گرفتن. همچنین چین لینک (chain link) با استفاده از فروش خصوصی و IDO، پروتکل اوراکل خودش رو توسعه داد و با اتصال قراردادهای هوشمند به دنیای واقعی، جایگاه غیرقابل انکاری برای خودش ساخت.

پروژه هایی که در تامین مالی کریپتویی شکست خوردند

پروژه The DAO یکی از نمونه های معروف شکست در این حوزه بود. دلیل اصلی این ناکامی وجود یه باگ امنیتی بحرانی در کدهای قرارداد هوشمندش بود که هکرها تونستن ازش برای سرقت سرمایه استفاده کنن. این اتفاق نشون داد که وقتی امنیت فنی فدای سرعت عمل میشه، کل ساختار پروژه با خطر فروپاشی روبرو میشه و حتی جامعه اتریوم رو مجبور به تغییرات اساسی در شبکه کرد. درس مهم این اتفاق اینه که تست های امنیتی دقیق قبل از هرگونه عرضه عمومی، خط قرمز تامین مالی کریپتوییه.

بیت کانکت هم نمونه بارز کلاهبرداری و طرح پانزی در این فضا بود. این پروژه با وعده سودهای غیرمنطقی و نجومی، سرمایه گذارای ناآگاه رو جذب میکرد. اما هیچ محصول یا پشتوانه واقعی نداشت و سود تازه واردها رو از پول های سرمایه گذارای بعدی تامین میکرد. وقتی نقدینگی ورودی کم شد، کل سیستم از هم پاشید و سرمایه خیلی ها از دست رفت. این مورد به ما یاد میده که همیشه باید نسبت به وعده های سود تضمین شده و غیرواقعی با شک و تردید نگاه کنیم و شفافیت مدل کسب و کار پروژه رو به دقت بسنجیم.

مزایا و معایب تامین مالی کریپتویی

تامین مالی کریپتویی از این جهت جذاب شده که به هر کسی در هر نقطه از دنیا اجازه میده بدون واسطه های سنتی، توی پروژه های بلاکچین سرمایه گذاری کنه. این مدل به دلیل استفاده از بلاکچین، سرعت و کارایی بالایی داره و میتونه هزینه های جذب سرمایه رو نسبت به روش های سنتی خیلی کاهش بده. علاوه بر این، روش هایی مثل ایردراپ کمک میکنن که از روز اول، یه جامعه وفادار شکل بگیره که خودش بزرگترین دارایی یه پروژه web3 محسوب میشه.

در مقابل، این فضا با ریسک های بزرگی هم  همراهه. نبود نظارت کافی باعث شده کلاهبرداری ها و طرح های اسکم زیادی شکل بگیره که سرمایه مردم رو تهدید میکنه. نوسانات شدید بازار هم میتونه خیلی سریع ارزش پروژه ها رو تحت تاثیر قرار بده و ناپایداری ایجاد کنه. از طرف دیگه، پیچیدگی های قانونی در کشورهای مختلف و نیاز به دانش بالا برای بررسی دقیق پروژه ها، باعث شده خیلی از سرمایه گذارها دچار چالش بشن و در صورت  مدیریت اشتباه یا ضعف تیم توسعه دهنده، پروژه های زیادی با شکست مواجه بشن.

آینده تامین مالی کریپتویی و روندهای جدید بازار

آینده تامین مالی در این حوزه به سمت ترکیب شدن با دارایی های واقعی یا همون RWA حرکت میکنه. توکنیزه کردن املاک و سهام باعث میشه جریان پول بزرگتری از بازارهای سنتی به سمت بلاکچین بیاد و پایداری بازار بیشتر بشه. در کنار این، سازمان های غیرمتمرکز یا DAO ها دارن نقش پررنگ تری در مدیریت منابع مالی و تصمیم گیری های استراتژیک ایفا میکنن.

انتظار میره در آینده، قوانین شفاف تری هم برای حمایت از سرمایه گذارها وضع بشه تا اعتماد سرمایه گذاران بالا بره. بعلاوه Launchpad های هوشمند، سیستم های اعتبارسنجی پیشرفته و ابزارهای تحلیل آنچین نقش مهمی در جذب سرمایه بلاکچینی خواهند داشت.

نقش هوش مصنوعی در تامین بودجه رمزارزی

هوش مصنوعی ممکنه ابزارهای تامین مالی رو متحول کنه. لانچ پدهای مبتنی بر هوش مصنوعی دیگه فقط پلتفرم نیستن و میتونن به صورت هوشمند کدهای پروژه، مدل توکنومیک و سابقه تیم رو تحلیل کنن تا ریسک سرمایه گذاری رو کاهش بدن. فرایند جذب سرمایه به کمک این فناوری، سرعت انجام فرآیندهای پیچیده مثل شناسایی سرمایه گذارها و تنظیم قراردادهای هوشمند رو بالا میبره و باعث میشه پروژه های با کیفیت، خیلی راحت تر و دقیق تر مسیر تامین بودجه رو طی کنن.

جمع بندی

تامین مالی کریپتویی مسیر جذب سرمایه برای استارتاپ های بلاکچینی رو کاملا تغییر داده و باعث شده پروژه ها بدون وابستگی به بانک ها یا شرکت های سرمایه گذاری سنتی، خیلی سریع وارد بازار بشن. از ICO و IDO گرفته تا DAO Funding و Launchpadها، هر کدوم تلاش کردن فرایند جذب سرمایه رو سریع تر و جهانی تر کنن.

اما همون قدر که این فضا فرصت های بزرگی برای رشد ایجاد کرده، ریسک های سنگینی هم داره. خیلی از پروژه ها فقط با تبلیغات و هیجان بازار سرمایه جذب کردن. اما چون محصول واقعی، تیم قوی یا برنامه مشخصی نداشتن، در نهایت شکست خوردن و سرمایه کاربران از بین رفت. به همین خاطر، موفقیت فقط به جذب پول وابسته نیست. پروژه هایی شانس موفقیت بیشتری دارن که در کنار سرمایه، روی ساخت محصول واقعی، توسعه کامیونیتی، شفافیت و اعتماد کاربران هم تمرکز کنن.

با رشد Web3، هوش مصنوعی، DAOها و قوانین جدید، احتمالا آینده جذب سرمایه بلاکچینی حرفه ای تر و رقابتی تر از امروز میشه. برای همین شناخت دقیق روش های تامین مالی پروژه های کریپتویی، هم برای سرمایه گذارها مهمه و هم برای تیم هایی که میخوان پروژه خودشون رو وارد فضای بلاکچین کنن.