اسکم چیست؟ چگونه پروژه های اسکم را تشخیص دهیم؟

اسکم به معنی فریب هست که حتما تا حالا تو فضای مجازی یا بین دوستانتون این کلمه رو شنیدید. شاید هم خودتون تو یک پروژه سرمایه گذاری کردید و یکدفعه همه چیز از بین رفته. نگران نباشید تنها نیستید. کلاهبرداری تو دنیای ارز دیجیتال حسابی رواج داره ولی خبر خوب اینه که با کمی دانش و دقت میتونید از افتادن تو این تله ها فرار کنید. تو این مقاله میخوایم با زبانی ساده و روان بگیم اسکم یعنی چی، چطور شکل میگیره و چطور میشه جلوی اون رو گرفت.

اسکم (Scam) در لغت یعنی کلاهبرداری، فریب یا طرحی که هدفش گرفتن پول یا دارایی دیگران با دروغ و فریبکاریه. به زبان خیلی ساده، اسکم وقتی اتفاق میافته که کسی یا گروهی با وعده های دروغین شما رو ترغیب میکنن که پول بدین و در نهایت یا پولتون ناپدید میشه یا ارزشش به صفر میرسه. در ادامه با آموزش ارز دیجیتال خیلی ساده و قابل فهم با Scam آشنا میشیم.

اسکم چیست؟

اسکم یعنی کلاهبرداری یا خودمونی بگم یه کلک حسابی. یعنی یکی بیاد با حرفهای قشنگ و وعده های رنگی و وارونه پول شما رو بزنه تو جیب خودش و بعد هم محو بشه. مثلا فرض کنید یک نفر به شما زنگ بزنه بگه شما برنده یک پراید شدی، فقط لطفا دو میلیون کارمزد واریز کن تا ماشین رو تحویل بگیری. شما پول رو واریز میکنید، بعد میبینید نه خبری از ماشینه نه خبری از اون شخص؛ این یعنی همون Scam.

حالا تو دنیای ارز دیجیتال دقیقا همین قضیه هست با یه ظاهر فانتزی و تکنولوژیکی. یه عده میان یه توکن درست میکنن یه اسم خاصی روش میذارن مثل مون توکن یا کینگ اینو. بعد تو تحلیل ارز دیجیتال، میگن این قراره دنیا رو عوض کنه، جای اتریوم و بیت کوین رو بگیره. شروع میکنن به فریب مردم؛ وقتی پول جمع شد، یکباره از همه جا محو میشن و هیچی هم دست مردم نمیمونه؛ این یعنی Scam تو کریپتو. چیزی که ما تو آموزش ترید ارز دیجیتال بارها بهش اشاره کردیم.

Scam در ارز دیجیتال چگونه اتفاق می افتد؟

بذارید مرحله به مرحله بگم چطور یه پروژه اسکم تو کریپتو شکل میگیره. اول چند نفر دور هم جمع میشن و تصمیم میگیرن یه کلاهی سر مردم بزارن و تو یه مدت کوتاه خودشون به ثروت برسن. یه اسم خاص و مهیج انتخاب میکنن؛ بعد با چند خط کد ساده یه توکن جدید روی شبکه زنجیره هوشمند بایننس میسازن. این کار خیلی راحته و پول زیادی هم نمیخواد.

بعدش نوبت درست کردن ظاهر قضیه است. یک وب سایت خیلی شیک و مدرن طراحی میکنن پر از نمودارهای خاص و هیجان انگیز. تو سایتشون میگن ما میخوایم فناوری مالی دنیا رو عوض کنیم، به مردم بی پول کمک کنیم پولدار بشن و این سبک حرفها.

بعدش میرسن به مهمترین مرحله یعنی تبلیغات. میرن تو کانال های تلگرامی و گروه های دیسکورد و اینستاگرام. ادمین های معروف رو پول میدن تا پروژه اونها رو تبلیغ کنن؛ ویدئوهای دروغین میسازن میگن فلان کارشناس معروف، فلان سلبریتی پشت پروژه هست. در حالی که اکثرش دروغ محضه.

حالا نوبت جمع کردن پول میرسه که به این مرحله میگن فروش توکن. کاربرهای خوش خیال و اونایی که ذهنشون پر از رؤیای پول یک شبه هست میان پول واریز میکنن. برای یکی دو روز حتی ممکنه قیمت توکن بره بالا چون خود صاحبهای پروژه با حساب های جعلی دارن بازار رو داغ میکنن؛ این کار رو میگن پامپ و دامپ.

آخرش و تلخ ترین قسمت هم که ناپدید شدنه یکباره هست. یک روز میرسی میبینی وب سایت نیست؛ تلگرام پاک شده و حتی یه پیغام هم از اون آدما نمیاد که به این میگن راگ پول. اگه هم خیلی خوش شانس باشید و زود بفهمید ممکنه بتونید قسمتی از پولتونو نجات بدید ولی اکثر مواقع هیچی دست شما نمیمونه.

بیشتر بخوانید: راه های حفظ امنیت ارز دیجیتال و جلوگیری از کلاهبرداری

رایج ترین روش های scam در کریپتو

بیایید ببینیم این کلاهبردارها با چه روشهایی سر مردم کلاه میذارن. خیلی هاشون شاید براتون آشنا باشه.

• روش اول راگ پول: یعنی خالق توکن وقتی پول کافی جمع کرد، تموم نقدینگی رو از صرافی برمیداره و میره ناپدید میشه. معمولا این کار رو کمتر از چند ماه بعد از عرضه توکن انجام میده.
• روش دوم فیشینگ: این روش رو حتما شنیدید. یه سایت جعلی دقیقا شبیه سایت واقعی صرافی معروفی مثل نوبیتکس یا والکس میسازن. شما خیال میکنی داری وارد صرافی اصلی میشی ولی داری رمز و کلید خصوصیتو به کلاهبردار میدی. چند دقیقه بعد میبینی همه پولت رفته.
• روش سوم استخراج ابری جعلی: خیلی ها عاشق استخراج هستن ولی قطعا دستگاه  استخراج گرونه. اینجا کلاهبردارها میگن بیا بدون دستگاه فقط با خرید هش پاور از ما درآمد دلاری داشته باش. مردم پول میدن بعد از چند ماه میبینن نه سودی هست نه میشه پول رو برداشت کرد.
• روش چهارم توکن های بی خاصیت: یه سری توکن ساخته میشه که هیچ کاربردی نداره؛ نه محصولی داره نه سودی میدن. فقط هی میگن بخر بخر بعدا گرون میشه. تو این روش هم در نهایت قیمتش میره به صفر و پول نابود میشه.
• روش پنجم طرح های هرمی یا پانزی: اینطوریه که میگن دوستانتون رو دعوت کنین بیان تو این طرح تا سود بگیری. سود قدیمی ها رو از پول تازه واردها میدن؛ تا وقتی تازه وارد زیاده طرح سرپاست. ولی یه روز که تازه وارد کم میاد کل سیستم میریزه و آخرین نفرها هیچی عایدشون نمیشه.

نقش شبکه های اجتماعی در پروژه های scam

شبکه های اجتماعی مثل توییتر، تلگرام، اینستاگرام و دیسکورد نقش خیلی مهمی تو کلاهبرداری های کریپتو دارن؛ اما چرا؟ چون همون جاییه که طعمه ها گیر میوفتن. اونایی که پروژه درست میکنن میدونن مردم تو شبکه های اجتماعی حرف گوش میکنن. میان به ادمین های پرمخاطب پول میدن تا تبلیغشون رو کنن. بعضی ادمین ها هم بدون اینکه تحقیق کنن، با پول کمترین پول هم راضی به تبلیغ هستن.

علاوه بر این خیلی از گروه های تلگرامی پر از ربات و بات هستن. ربات هایی که مدام پیام میدن عالیه، توکن عالیه، الان وقت خریده. اینارو جوری چیدن که فکر کنی حسابی جو گرمه و همه دارن میخرن. گاهی حتی ده تا بات تو یک گروه داریم که بین خودشون حرف میزنن؛ مردم که نمیدونن فکر میکنن هزار نفر واقعی دارن خرید میکنن.

تو توییتر هم همینطوره؛ یهو میبینی یه توکن ناشناس ترند شده. هزار تا توییت توش نوشته، پرچم، ماه و هشتگ های جذاب. بعد که دقیق نگاه میکنی، میبینی اکثر این اکانت ها فیک و تازه ساخته شدن. صاحب پروژه با ده تا کامپیوتر مختلف خودش این سیستم ها رو درست کرده. یعنی خودش داره بازار رو داغ میکنه تا بقیه یه جورایی جو گیر بشن.

بیشتر بخوانید: کلاهبرداری ارز دیجیتال از نوع خروج و روشهای مقابله با آن

پروژه scam چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

پروژه Scam یعنی یه طرح سرمایه گذاری که از اول به قصد کلاهبرداری ساخته شده. هیچ پشتوانه ای نداره، هیچ تیم شفافی پشتش نیست؛ فقط یه ویترین قشنگه تا پول مردم رو جمع کنه و بره.

ساختار این پروژه ها معمولا یه جور خاصی هست. یه وب سایت خوشگل با یه دامنه که تازه خریداری شده. یه توکن که روی شبکه های ارزون و سریع مثل زنجیره هوشمند بایننس ساخته شده. چند تا حساب تو توییتر و تلگرام برای سر و صدا کردن. یه نقشه راه چند ماهه پر از وعده های عجیب و غریب. چیزی که تو این ساختار نیست، تیم واقعیه، شفافیت مالی و ممیزی توسط شرکت های معروف.

ارتباط این پروژه ها با بازار کریپتو کجاست؟ ببینید بلاکچین ذاتا ناشناس و غیرمتمرکزه. این یه ویژگی خوبه برای آزادی مالی هست ولی بدبختانه کلاهبردارها هم از همین قضیه سوء استفاده میکنن. شما نمیتونید بعد از کلاهبرداری برید پشت در خونه خالق توکن بایستید، چون هیچ اسم و نشانی ازش ندارید. از طرف دیگه تراکنش ها برگشت ناپذیره. یعنی اگه پول رو فرستادید دیگه راهی برای پس گرفتنش نیست، مگر اینکه خود فرستنده برگردونه که یه کلاهبردار هرگز این کار رو نمیکنه.

مهم ترین نشانه های پروژه های Scam

حالا برسیم به طلایی ترین بخش مقاله. چطور یه پروژه اسکم رو تشخیص بدید؟ اینجا لیست مهم ترین نشانه ها رو آوردم. اگه یه پروژه فقط چند تا از اینارو داشت بازم خطرناکه. اگه بیشترشون رو داشت بدون شک فرار کنید.

• وعده سودهای غیرواقعی
• تیم ناشناس یا غیرشفاف
• نداشتن وایت پیپر معتبر
• حجم تبلیغات غیرعادی

در ادامه یه توضیح مختصری برای هر نشونه داریم تا بیشتر آشنا بشیم.

وعده سودهای غیرواقعی

اگه پروژه ای به شما قول داد روزی دو درصد سود ثابت یا هر ماه سرمایه تان دو برابر میشه بدونید که یا اسکمه یا طرح هرمی. تو دنیای واقعی هیچ سرمایه گذاری بدون ریسک سود بالای سی درصد سالانه نداره. اونایی که قصد کلاهبرداری دارن میدونن طمع بهترین طعمه هست. اگه چیزی خیلی خوب به نظر میرسه که واقعی باشه معمولا همونطور هم هست، یعنی واقعی نیست. تصمیم درست با آموزش سرمایه گذاری ارز دیجیتال گرفته میشه.

تیم ناشناس یا غیرشفاف

پروژه های معتبر تیم خودشون رو با اسم و فامیل و سابقه کاری معرفی میکنن. میگن مدیرعامل کیه، توسعه دهنده اصلی کیه و چه سابقه ای تو بلاکچین داره. ولی تو پروژه های Scam همه چیز ناشناسه. میگن ما یه تیم بین المللی هستیم بدون مرز و محدودیت. یا فقط با نام های مستعار مثل ساتوشی معرفی میشن. یه تیم حرفه ای هیچ ایرادی نمیبینه که خودش رو معرفی کنه، مگر اینکه قصد پنهان کاری داشته باشه.

نداشتن وایت پیپر معتبر

وایت پیپر یعنی کتابچه فنی پروژه. تو اون نوشته شده این توکن چه مشکلی رو حل میکنه، فناوریش چطوره، توکنومیک چطور کار میکنه و سرمایه ها چطور خرج میشن. اگه پروژه ای وایت پیپر نداشته باشه یعنی صفر. اگه هم داشته باشه ولی پر از اشتباهات تکراری کپی شده از پروژه های دیگه یا پر از حرفهای کلی و شعاری باشه بازم نشانه ضعف هست. وایت پیپر معتبر رو تیم فنی نوشته و توسط شرکت های مستقل ممیزی شده و قابلیت اجرا داره.

حجم تبلیغات غیرعادی

اگه یه پروژه تازه کار تبلیغاتش خیلی بیشتر از کار فنی اش بود حتما بهش شک کنید. پروژه های Scam مجبورن با سرعت زیاد پول جمع کنن چون میدونن بعد از چند ماه لو میرن. به همین دلیل تموم بودجه شون رو میریزن تو تبلیغات ادمین های بزرگ و مسابقات جایزه دار. پروژه های واقعی آروم پیش میرن اول محصول درست میکنن بعد بازاریابی میکنن. پروژه های جعلی اول آتش بازی راه میندازن بعد که پولها جمع شد ناپدید میشن.

چگونه پروژه های scam را تشخیص دهیم؟

حالا که نشانه ها رو بلدید وقتش رسیده روش های عملی تشخیص رو یاد بگیرید. این مراحل رو یکی یکی دنبال کنید تا به نتیجه برسید.

بررسی تیم و سابقه پروژه

قدم اول اینه که ببینید تیم پروژه چه کسانی هستند. اگه تیم ناشناس بود خیلی زود قضیه رو تموم کنید و برید سراغ پروژه بعدی. اگه اسم داشتند تو لینکدین و گوگل جستجو کنید ببینید واقعا اون افراد وجود دارن یا نه. سابقه کار قبلی شون رو بررسی کنید. آیا قبلا پروژه موفقی داشتند؟ یا تاریخچه شون پر از پرونده های کلاهبرداریه؟ همچنین ببینید آیا شرکت های معروفی مثل Certik یا Hack One، اونها رو راستی آزمایی کردن یا نه.

تحلیل وایت پیپر

وایت پیپر پروژه رو باز کنید و با دقت بخونید. اول ببینید اصلا چنین سندی وجود داره یا نه. بعد ببینید هدف پروژه چیه و چطور میخواد بهش برسه. بخش توکنومیک رو دقیق بخونید. چند درصد توکن ها به تیم میرسه، چند درصد فروش عمومی و چند درصد برای نقدینگی هست. تیم هایی که سهم زیادی برای خودشون برمیدارن مثلا بالای بیست درصد یعنی احتمال راگ پول زیاده. همچنین ببینید مدت قفل بودن توکن های تیم مشخص شده یا نه.

بررسی فعالیت شبکه های اجتماعی

برید تو توییتر و تلگرام پروژه و کیفیت تعاملات رو ببینید. آیا زیر پست ها کامنت واقعی و سوالهای فنی وجود داره یا همه کامنتها از جنس عالیه و به زودی به ماه هستیم؟ تعداد دنبال کننده ها رو با میزان لایک و ریپلای مقایسه کنید. اگه صد هزار دنبال کننده داره ولی هر پست فقط پنجاه لایک اونهم از اکانت های فیک یعنی خبری نیست. همچنین ببینید تیم چقدر به سوالات سخت و فنی جواب میده. تیم Scam معمولا فقط جواب سوالات سطحی رو میدن و بقیه رو نادیده میگیرن.

تحلیل داده های آن چین

این قدم برای کاربرهای حرفه ای تره ولی خیلی حیاتیه. شما میتونید تو سایت هایی مثل Etherscan یا BSCscan آدرس کیف پول پروژه رو ببینید. بگردید ببینید خالق توکن چقدر توکن تو اختیار داره. آیا توکن های تیم تو کیف پول دیگه ای قفل شده یا نه. همچنین میتونید ببینید آیا نهنگ ها که همون دارنده های بزرگ هستن مدام دارن توکن شون رو میفروشن یا نه. بعضی از پروژه های Scam از اول پول نقدینگی رو برمیدارن و به جای دیگه ای میفرستن؛ این یعنی خطر نزدیکه.

تفاوت پروژه های معتبر با پروژه های اسکم

برای اینکه خیلی شفاف تر ببینید فرق بین یه پروژه درست و حسابی با یه پروژه کلاهبرداری چیه، بیایید از جدول زیر استفاده کنیم. این جدول همه تفاوت های کلیدی رو کنار هم گذاشته.

جمع بندی

حرف آخر اینکه هیچکس قرار نیست به شما پول مجانی بده. بازار ارز دیجیتال جای خوبی برای کسب سوده ولی با تحقیق صبوری و مدیریت ریسک که در نهایت درگیر اسکم نشید. پروژه های واقعی ارزششون رو با کار و محصولشون ثابت میکنن، نه با صدای بلند و وعده های رویایی. همیشه قبل از هر سرمایه گذاری یه نفس عمیق بکشید، تحقیق کنید و اگه چیزی خیلی عالی به نظر میرسه به همون اندازه بهش شک کنید. اگه شما هم تجربه ای تو این زمینه داشتید حتما تو بخش نظرات کریپتونگار با ما به اشتراک بزارید.